Szkoła podstawowa nr 1

e-mail: sekretariat@sp1zolynia.pltel. (17)2243012

Organy statusowe

Nasza szkoła

Informacje

Nasi uczniowie

Archiwum

Strona główna

ŚWIĘTY JAN KANTY


Pisarz Św. Jan Kanty Legendy
Profesor
i duszpasterz
Sylwetka duchowa
Pośmiertny kult,cuda i chwała ołtarzy


Święty Jan Kanty - syn Stanisława i Anny - urodził się w Kętach na Ziemi Oświęcimskiej 24 czerwca 1390r. Od miejsca urodzenia został nazwany Kantym. Pochodził z rodziny mieszczańskiej (jego ojciec był burmistrzem). Nie zachowały się żadne historyczne wzmianki o jego dzieciństwie i młodości. Wiadomo tylko, że po ukończeniu nauk początkowych w rodzinnym mieście, został przyjęty na Akademię Krakowską w roku 1413 przez ówczesnego rektora Stanisława ze Skarbimierza. Jako student Wydziału Sztuk Wyzwolonych (Artium) rozpoczął wykłady wraz ze 122 kolegami. Bez odpowiedzi pozostaje również pytanie, dlaczego tak późno zdecydował się na podjęcie studiów. Miał już bowiem wtedy 23 lata.

Studia Jana z Kęt przebiegały pomyślnie. Studiując nauki wyzwolone zdobywał wyższe ogólne wykształcenie. Zadaniem Wydziału Sztuk Wyzwolonych było wprowadzenie i przygotowanie studenta do studiowania dyscyplin podstawowych, takich jak teologia, prawo i medycyna. Głównym przedmiotem wykładanym na tym wydziale była filozofia Arystotelesa. Studia na tym fakultecie były dwustopniowe. Pierwszy stopień - bakalaureat odpowiadał poziomem dzisiejszej maturze, drugim wyższym było magisterium. Uzyskiwał go tylko niewielki odsetek immatrykulowanych. Olbrzymi wpływ na osobowość przyszłego świętego mieli ówcześni wybitni profesorowie Akademii Krakowskiej, wśród których można wymienić m. in. Benedykta Hesse, Mikołaja Budissena, Jana z Radochoniec, czy wreszcie czołowego przedstawiciela średniowiecznej myśli etycznej Piotra z Sienna.

Jan Kanty stopień bakałarza na Wydziale Artium uzyskuje w 1415 roku, a w semestrze zimowym 1417/18 roku zostaje magistrem sztuk wyzwolonych. Zanim otrzymał mieszkanie i stałą posadę na Akademii, zarabiał na swoje utrzymanie podejmując rozmaite pomocnicze zajęcia na fakultecie.

Następny okres życia Mistrza z Kęt do roku 1421 pozostaje nie wypełniony faktami udokumentowanymi przez źródła historyczne. Przypuszcza się, że w tym czasie Jan Kanty otrzymał święcenia w benedyktyńskiej kaplicy w Tuchowie (były one wówczas warunkiem studiów teologicznych) i tam rozpoczął pracę duszpasterską.

Lata 1421-1428 spędza Jan Kanty w Miechowie, pełniąc obowiązki rektora szkoły klasztornej u Bożogrobców, zwanych w Polsce miechowitami. Sprawuje tam pieczę nad powierzoną mu gromadką młodych zakonników jako nauczyciel i wychowawca. Wykłada gramatykę i teorię muzyki oraz uczy śpiewu kościelnego. zgodnie z kanonami synodów diecezjalnych XV wieku, naucza i wyjaśnia podstawowe prawdy Boże. Czyni zadość temu obowiązkowi w ramach duszpasterskich zajęć w kościele, zwłaszcza podczas niedzielnych kazań. Z tego okresu pochodzą również pierwsze kodeksy przepisywane jego ręką. Są to kazania niedzielne i świąteczne znanych na Akademii mistrzów m. in. Jana Elgota, Mikołaja z Kozłowa i Andrzeja z Buku.

Katedrę na Wydziale Sztuk Wyzwolonych Jan z Kęt obejmuje w 1429 roku. Miał wtedy 39 lat. Równocześnie rozpoczyna studia teologiczne, wybierając jako swojego mistrza wspomnianego wcześniej Benedykta Hesse. Stopień doktora uzyskuje po 14 latach, tj. w 1443r.

Już jako student teologii, a równocześnie profesor na Wydziale Artium , Mistrz Jan z Kęt czterokrotnie sprawuje urząd dziekana Wydziału Sztuk Wyzwolonych w latach 1432, 1433, 1437 i w półroczu letnim 1438 roku. Zgodnie ze statutami urząd na Wydziale Artium mógł piastować tylko ten, kto poznał czynności rządzenia wymagane na tym stanowisku i posiadał umiejętności prowadzenia dysput zwyczajnych i nadzwyczajnych, a także kto potrafił odpowiadać na kwestie w tych dysputach. Dziekan musiał się wyróżniać jako dobry wykładowca, wydatnie oddawać się pracy naukowej oraz posiadać umiejętność promowania doktorów, licencjatów i bakałarzy. Te przepisy rzucają nam jasne światło na zdolności Mistrza z Ket. Za swego dziekaństwa osobiście promował 42 bakałarzy i 9 magistrów.

Na Wydziale Artium Jan Kanty wykłada przynajmniej do 1456r. Nie jest znany pełny wykaz jego zajęć uniwersyteckich. Zgodnie z programem wykładał traktaty, które przypadały mu przez losowanie. Komentował logikę lub fizykę oraz ekonomię Arystotelesa. Z tego okresu zachowały się tylko dwa jego komentarze do "Analityk" Stagiryty.

Jesienią 1439 roku Jan z Kęt osiąga tytuł bakałarza teologii. W tym samym roku, zgodnie z obowiązującymi na uczelni przepisami, 11 grudnia zostaje kanonikiem kapituły przy kolegiacie św. Floriana w Krakowie. Z tym stanowiskiem łączyło się probostwo przy kościele św. Andrzeja w Olkuszu. Nie mogąc jednak osobiście sprawować duszpasterskiej troski nad powierzoną mu parafią, po ośmiu tygodniach (5 II 1440) zrezygnował z tego urzędu, nie będąc prawdopodobnie ani razu w Olkuszu. Nie traktował bowiem prebendy jako źródła dochodu, a jako collegiatus, czyli profesor zamieszkujący w Collegium Maius, miał wystarczające uposażenie: pensję profesorską zagwarantowaną przez odnowicielkę Akademii Krakowskiej - królowa Jadwigę oraz zabezpieczenie na dochodach z żup solnych w Bochni i Wieliczce. Z tych powodów Jan Kanty - wbrew temu, co często się o nim pisze - nie zajmował się działalnością skryptystyczną dla osiągnięcia zysków. Stać go było również na przewód doktorski po zakończeniu studiów teologicznych.

Jan z Kęt żywo interesował się sprawami uczelni i czynnie angażował się w jej życie. W 1441 r. zostaje wybrany delegatem do przeprowadzenia reformy na Akademii, a w roku 1443 mając 53 lata uzyskuje doktorat z teologii.

W 1499 roku, po rezygnacji B. Hesse, obejmuje katedrę na wydziale teologicznym. Pracuje tu do końca swojego życia. Poza zwyczajnymi zajęciami w roku 1460 sprawuje po raz drugi (pierwszy raz w 1434r.) urząd prepozyta domu Collegium Maius. W roku 1463 podpisuje sie po raz ostatni pod manuskryptem, co świadczy o zakończeniu pracy pisarza - kopisty. Podeszły wiek, zdrowie i migotliwa oliwna lampka nie pozwalały mu już na pisanie obszernych kodeksów.

W roku 1472 pełni jeszcze obowiązki szafarza domu Collegium Maius. Ostatni raz podpisał się na dokumencie sporządzonym 8 października 1473r. Zanim dopalił się kaganek jego życia ujrzał jeszcze zapewnie pierwszą księgę wydaną drukiem w Krakowie: "Kalendarz astronomiczny", dzieło Kaspra Straubego, wędrownego drukarza z Bawarii. Nie chorował długo. Zmarł w Krakowie w Wigilię Bożego Narodzenia 1473r. Jego nazwisko wymienia się wśród tak znakomitych uczniów krakowskiej Almae Matris jak Paweł Włodkowic, Mikołaj Kopernik czy Jan Paweł II.

Do góry    

Copyright: J. Sobuś